Wiedza o chorobie

Na początku pojawia się normalne zapominanie. U niektórych częściej, u niektórych rzadziej.

Jeżeli czasami zapomnimy, gdzie położyliśmy klucze, albo jak miał na imię rzadko spotkany przez nas znajomy, to najprawdopodobniej nic niepokojącego się nie dzieje. Jeżeli natomiast pojawia się to coraz częściej i utrudnia codzienne funkcjonowanie lub też, jeżeli, nasz najbliższy, traci orientację w przestrzeni należy się tym zainteresować.

Alzheimer

Choroba Alzheimera jest chorobą neurodegeneracyjną. Została po raz pierwszy opisana przez niemieckiego neuropatologa Aloisa Alzheimera w 1906 r. Najbardziej prawdopodobną przyczyną powstawania choroby jest odkładanie się dwóch toksycznych białek – beta amyloid oraz białka tau. Dokładna funkcja, jaką u człowieka pełni beta amyloid, nie jest do końca znana. Najprawdopodobniej wspomaga tworzenie się zakończeń komórek nerwowych (synaps). Podczas procesów patologicznych, beta amyloid tworzy płytki starcze na zewnątrz komórki, które w pierwszej kolejności blokują przepływ informacji pomiędzy synapsami, a następnie doprowadza do jej obumierania.

Białko tau w zdrowym mózgu pełni bardzo ważną funkcję. Odpowiada za „transport” wewnątrzkomórkowy. Możemy sobie wyobrazić białko tau, jako takie ultra małe ciężarówki, które przewożą składniki wewnątrz ciała komórki, po autostradach, które nazywają się mikrotubule. W procesie powstawania choroby Alzheimera, białko tau przestaje pełnić swoje właściwe funkcje, „ucieka” od dobrej pracy, formułuje się w splątki i zaburza procesy ważne dla zdrowego funkcjonowania komórki nerwowej. Dodatkowo już dzisiaj można stwierdzić, że nie tylko te dwa białka są odpowiedzialne za chorobę Alzheimera ale mogą to być np. alfa synukleiny i/lub białka jądrowe oraz nakładające się procesy zapalne, inicjowane przez komórki gleju i astrogleju (poza komórkami nerwowymi, w mózgu występują także m.in. komórki gleju i astrogleju).

Procesy patologiczne mogą się rozpocząć na wiele lat przed pojawieniem się pierwszych klinicznych objawów choroby. Wyliczono, że okres ten może wynosić nawet 20 lat. Mózg dzięki plastyczności, radzi sobie z procesami chorobowymi, jakie się w nim toczą. Niestety wraz ze starzeniem się organizmu, przestaje to wystarczać i osoba chora zaczyna zauważać problemy. Choroby demencyjne są przede wszystkim zagrożeniem dla osób po 60 roku życia. W przedziale populacji w wieku 60 – 70 lat, będą dotyczyły tylko ok. 2% osób. Po 70-tce ryzyko zachorowania podwaja się co 5 lat. Oznacza to, że wśród osób w wieku 90+, ryzyko wystąpienia demencji wynosi ponad 40% i należy go uznać za bardzo wysoki wskaźnik ryzyka zachorowalności na tego rodzaju choroby. Biorąc pod uwagę dane demograficzne i związane z nimi prognozy, należy oczekiwać, że seniorów wśród nas będzie coraz więcej, a to niestety również oznaczać będzie wzrost liczby osób chorych.

Demencja

Demencja, oznacza grupę chorób o podobnych objawach ale posiadających inne przyczyny powstawania. Postawienie diagnozy demencji, nie zawsze musi się wiązać z chorobą Alzheimera. Podtyp tej choroby, jest najczęstszą formą występowania u pacjentów (ok. 60% przypadków) i z tego względu, jest najbardziej rozpoznawalny wśród społeczeństwa. Można jeszcze również usłyszeć termin otępienie, który oznacza dokładnie to samo co demencja. Zazwyczaj demencja związana jest z pogorszeniem się funkcjonowania w jednym lub wielu obszarach procesów poznawczych. Procesy te odpowiadają za całość funkcjonowania człowieka w obszarze jego psychiki. Procesy poznawcze składają się m.in. z:

W pierwszym okresie choroby, objawy mogą być bardzo subtelne, niezauważalne. Mówi się wtedy o okresie niemym klinicznie. Mózg osoby chorej, najprawdopodobniej dzięki swojej plastyczności, jest w stanie kompensować braki tak, aby pacjent mógł funkcjonować prawie normalnie. Jednak z czasem objawy zaczynają się nasilać powodując problemy z pamięcią, wysławianiem się, myśleniem czy orientacją. Niestety w miarę postępu choroby, zanikają umiejętności potrzebne do samodzielnego funkcjonowania i pacjent staje się zależny od pomocy innych osób. U pacjentów z chorobami demencyjnymi poza zaburzeniami procesów poznawczych, mogą występować także problemy w zachowaniu i emocjach. Osoby chore mają problem z kontrolą impulsów, stają się drażliwe, wycofane, reagują agresywnie lub mają depresję. Objawów i ich konstelacji, może być bardzo wiele. Niektórzy podkreślają, że tylu ilu chorych, tyle podtypów chorób neuropoznawczych. Wiążę się to, z kładzeniem dużego nacisku na różnice indywidualne pomiędzy ludźmi, związane z bagażem genetycznym i doświadczeniem życiowym.

Naczyniowe zaburzenia neuropoznawcze

Tylko niewiele ponad 10% przypadków demencji spowodowanych jest chorobą naczyń krwionośnych mózgu. Naczyniowe zaburzenia neuropoznawcze bywają również nazywane otępieniem wielozawałowym, ze względu na hipotezę, że przyczyną tego rodzaju demencji jest seria udarów. Należy jednak zaznaczyć, że u wielu pacjentów dochodzi tylko do pojedynczego zdarzenia, a jeszcze u innych może się rozwijać choroba małych naczyń krwionośnych, która nie prowadzi do wystąpienia ognisk udarowych.

U wielu pacjentów z naczyniowymi zaburzeniami neuropoznawczymi stopień pogarszania się stanu funkcji psychicznych, może następować szybciej niż np. w podtypie choroby Alzheimera. U niektórych osób progresja choroby będzie następowała skokowo, w miarę występowania „mikro” udarów. Czasami jednak rozwój następuję powoli i stopniowo, szczególnie jeśli zostało włączone właściwe leczenie. Najczęstszymi problemami pacjentów z tej grupy są kłopoty z pamięcią krótkotrwałą oraz funkcjami wykonawczymi, czyli planowaniem i realizowaniem zadań. U osób chorych często można zaobserwować apatię, spowolnienie myślenia oraz pogarszającą się higienę. Grupę pacjentów naczyniowych w mniejszym stopniu dotyczą za to problemy z pamięcią epizodyczną. Najczęstszymi przyczynami wystąpienie naczyniowych problemów neuropoznawczych są nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, niewłaściwe stężenie cholesterolu, nadwaga i palenie tytoniu.

Zaburzenie poznawcze spowodowane ciałami Lewy’ego

Choroba powodowana przez tzw. ciała Lewy’ego, była do lat 90-tych XX wieku w zainteresowaniu niewielkiej grupy naukowców. Współcześnie jest uważana, za drugą po chorobie Alzheimera przyczyną demencji i stanowi około 15% przypadków. Ciała Lewy’ego to cząsteczki białka (alfa synukleiny). Od strony medycznej, pacjenci zmagający się z tym rodzajem demencji, posiadają te same cechy uszkodzenia mózgu jak przy chorobie Alzheimera i Parkinsona.

Zaburzenia poznawcze spowodowane ciałami Lewy’ego, najczęściej dotyczą wahania poziomu uwagi, występowania omamów, a w późniejszym etapie choroby, pojawieniu się objawów parkinsonowskich. W początkowych etapach choroby pacjenci zazwyczaj doświadczają mniejszej utraty pamięci, niż osoby z chorobą Alzheimera.

Czołowo-skroniowe zaburzenia poznawcze

Zaburzenia te w przeszłości były nazywane chorobą Picka. Choroba atakuje czołowo-skroniowe obszary kory mózgowej, głównie poprzez nagromadzenie białka tau. Pacjenci z tym podtypem choroby, zazwyczaj dzielą się na dwa bardzo odległe bieguny spektrum problemów. Jednym kontinuum są osoby z zaburzeniami zachowania. Część pacjentów będzie bardzo nadpobudliwa, rozhamowana w kontakcie z innymi osobami. Inne osoby, wręcz przeciwnie będą apatyczne i ospałe. Istnieje również grupa pacjentów, u których problemy rozpoczynają się od trudności językowych. Czołowo-skroniowe zaburzenia poznawcze stanowią 5% wszystkich przypadków chorób demencyjnych.